Is beag is fiú cló Gaelach a bheith agat, dá fheabhas a dhearadh, murar féidir é a úsáid go héasca chun téacs a phróiseáil. Ar an leathanach seo, gheofar tuairisc ar na háiseanna is fearr dá bhfuil ann faoi láthair le haghaidh lucht úsáide an chló Ghaelaigh.

Na Caighdeáin

Níl sé ró-fhada ó bhí códú na gcarachtar i gclófhoirne digiteacha teoranta go dtí ocht ngiotán le haghaidh gach carachtar - rud a d'fhág go raibh líon na gcarachtar i ngach clófhoireann teoranta go dtí 256 san iomlán (256 = 2 i gcumhacht a hocht). Ós rud é go bhfuil i bhfad níos mó ná 256 carachtar in úsáid i dteangacha na hEorpa amháin, gan trácht ar na mór-ranna eile, b'éigean clófhoirne ar leith a réiteach chun freastal ar theangacha éagsúla nó ar ghrúpaí de theangacha gaolmhara - ar na teangacha Ceilteacha i gcás na Gaeilge. Mar bharr ar an donas, cruthaíodh caighdeáin éagsúla do Windows agus don Apple Mac: i gcás an chló Ghaelaigh, bhí caighdeán darb ainm 'Latin-8 extended' in úsáid ag lucht an PC agus caighdeán eile ar a dtugtaí 'Mac OS Gaelic' ag lucht an Mac.

Tá na seanchonstaicí teicniúla scuabtha chun siúil le blianta beaga anuas ach, cé go bhfuil caighdeán uilíoch idirnáisiúnta darb ainm Unicode ann anois a shocróidh an córas códaithe a úsáidfear feasta le haghaidh gach teanga ar domhan, tá roinnt clónna a códaíodh de réir ceann nó eile de na seanchaighdeáin fós ar fáil. Thairis sin, ní féidir leis na seanchórais oibriúcháin na códuimhreacha arda in Unicode a léamh: más Windows 95, Windows 98 nó Windows ME atá agat, nó leagan de Mac OS atá níos sine ná Mac OS X, beidh ort cloí leis na clónna a códaíodh de réir ceann nó eile de na seanchaighdeáin mar ní aithneoidh do ríomhaire litir a bhfuil códuimhir níos airde ná 256 (100 sa chóras heicsidheachúil) aici.

Léiríonn an tábla thíos na héagsúlachtaí idir Unicode agus códú na seanchaighdeán ó thaobh an chló Ghaelaigh de.

Má theastaíonn uait téacs a phróiseáil sa chló Gaelach, beidh an áis is oiriúnaí duit ag brath ar chóras oibreachán do ríomhaire, ar chódú an chló a roghnaigh tú, agus ar leagan amach an mhéarchláir atá in úsáid agat.

MS Windows

1. Clónna Unicode

Oibreoidh an méarchláir darb ainm Cló Gaelach le leaganacha nua de Windows (Windows 2000, Windows XP, Windows Vista nó Windows 7) agus ba chóir é a úsáid má tá méarchlár fisiciúil na hÉireann (arb ionann é agus méarchlár fisiciúil na Breataine) agat. Cnaipe marbh amháin a theastaíonn chun na litreacha go léir a úsáidtear sa chló Gaelach a scríobh: má bhíonn an leagan amach seo ar siúl agat ní gá ach an cnaipe "#" a bhualadh go díreach roimh ghuta nó roimh chonsan inséimhithe chun an guta fada nó an consan séimhithe atá uait a scríobh, mar atá léirithe sa tábla thíos. Vincent Morley a dhear agus tá sé le fáil saor in aisce ó shuíomh Ghaelchló.

Ach más méarchlár fisiciúil de dhearadh na Stát Aontaithe atá agat, b'fhearr duit an leagan amach darb ainm United States-Gaeilge a fháil. Dhá chnaipe marbha a úsáidtear ann, mar a léirítear sa tábla thíos. Tá sé le fáil ó shuíomh dar teideal Méarchlár Meiriceánach agus oibríonn sé le Windows 2000, Windows XP nó Windows Vista.

2. Clónna Latin-8

Má tá Windows 2000 nó Windows XP agat agus más mian leat cló atá códaithe de réir an tseanchaighdeáin Latin-8 (ISO 8859-14) a úsáid, moltar duit an leagan amach méarchláir darb ainm Gaeilge (Latin-8) a fháil (ar an drochuair, ní oibreoidh sé le Windows Vista ná le Windows 7). Má bhíonn an leagan amach seo ar siúl agat ní gá duit ach an cnaipe "#" a bhualadh go díreach roimh ghuta nó roimh chonsan atá inséimhithe chun an guta fada nó an consan séimhithe atá uait a scríobh. Bailigh an comhad kbdga8.zip ón suíomh seo.

Más seanleagan de Windows atá in úsáid agat (Windows 95, Windows 98 nó Windows ME), moltar duit leagan amach méarchláir ar a dtugtar KBDIR a fháil. Nuair a bhíonn KBDIR i bhfeidhm, ní gá ach 'cnaipe marbh' a bhualadh roimh ghuta nó roimh chonsan chun an guta fada nó an consan séimhithe atá uait a fháil, mar a léiritear sa tábla thíos. Is é Ciarán Ó Duibhín a dhear agus tá sé le fáil ó leathanach leis dar teideal Extended UK Keyboard Layout for Windows 95/98/ME.

Mac OS

1. Clónna Unicode

Chun cló Gaelach atá códaithe de réir Unicode a úsáid le Mac OS X, ní gá ach an méarchlár a bhfuil Irish Extended air - agus atá á dháileadh in éineacht leis an gcóras oibreacháin ó leagan 10.3 ('Panther') ar aghaidh - a chur i bhfeidhm ar an ngnáthbhealach. Léiríonn an tábla thíos conas a scríobhtar litreacha an chló Ghaelaigh agus Irish Extended ar siúl. Tabhair faoi deara nach n-úsáidtear cnaipe marbh ach le haghaidh na gconsan séimhithe amháin.

Is é an deacracht is mó a bhaineann le Irish Extended nach bhfuil aon bhealach éasca ann chun 'r' ard ná 's' ard a scríobh. Dá bhrí sin, is oiriúnaí an méarchlár darb ainm Cló Gaelach. Léiríonn an tábla thíos conas a scríobhtar na litreacha Gaelacha nuair a bhíonn Cló Gaelach ar siúl. Tabhair faoi deara nach n-úsáidtear cnaipí marbha ach go mbuailtear 'Option' in éineacht le cnaipe eile. Is féidir an méarchlár seo a fháil saor in aisce ó shuíomh Ghaelchló.

2. Clónna Mac OS Gaelic

Más mian leat cló Gaelach atá códaithe de réir an tsean-chaighdeáin Mac OS Gaelic a úsáid ar ríomhaire a bhfuil Mac OS 7-9 ar siúl air, moltar duit an méarchlár ar a dtugtar Seanchló a fháil. Léiríonn an tábla thíos na bealaí ina scríobhtar litreacha an chló Ghaelaigh leis an leagan amach seo. Micheal Everson a dhear agus tá sé le fáil saor in aisce ón leathanach leis dar teideal Celtic Keyboard Layouts.

Linux

Ní gá áis sa bhreis a fháil chun cló atá códaithe de réir Unicode a scríobh le Linux toisc go bhfuil méarchlár oiriúnach laistigh den chóras oibreacháin féin. Má tá KDE nó Gnome ina chomhéadan agat beidh tú in ann CloGaelach a roghnú mar leagan malartach de mhéarchlár na hÉireann - tá na treoracha go léir le fáil ar shuíomh Ghaelchló. Mura bhfuil KDE agat, b'fhéidir go mbeidh ort an t-ordú seo a leanas a rith ó líne na n-orduithe: setxkbmap ie CloGaelach

Léiríonn an tábla thíos conas a scríobhtar na litreacha Gaelacha agus CloGaelach ar siúl. Tabhair faoi deara nach n-úsáidtear cnaipí marbha ach go mbuailtear AltGr in éineacht leis an dara cnaipe.

Eolas breise

Celtic Keyboard Layouts agus Irish Keyboard Layouts for Mac OS X, dhá leathanach a bhaineann le hábhar ar shuíomh Evertype (Michael Everson).

Cló Gaelach, méarchlár do lucht úsáide MS Windows, agus Cló Gaelach, méarchlár do lucht úsáide Mac OS X, atá le fáil ó shuíomh Ghaelchló.

Gaelic Keyboards for MS-Windows, cuntas cuimsitheach le Ciarán Ó Duibhín ar na méarchláracha go léir atá le fáil do gach leagan de MS Windows, idir shean agus nua; féach freisin KBDIR, ceann de na méarchláracha atá deartha aige.

Méarchlár Meiriceánach, méarchlár dóibhsean a bhfuil MS Windows agus méarchlár fisiciúil i leagan amach na Stát Aontaithe acu.

Unicode, suíomh an Unicode Consortium.


WWW.SCRIBHINN.ORG